FRENAT
Pllakat e Frenave — Kur Duhen Ndërruar
Brake Pad Wear & Replacement
Pllakat e frenave janë pjesa që konsumohet me qëllim — ato hahen që të mos hahet disku. Pyetja nuk është a do të ndërrohen, por kur. Dhe përgjigjja nuk matet në kilometra: dy vetura të njëjta, njëra në Ferizaj brenda qytetit dhe tjetra në magjistrale, i konsumojnë pllakat krejt ndryshe.
SA KOHË KE?
Nëse dëgjon një fishkëllimë metalike kur frenon lehtë, pllakat e kanë arritur shenjën e konsumimit — ke ende disa qindra kilometra, por jo më shumë. Nëse dëgjon gërvishtje të thellë metal-në-metal, ndalu së vozituri me atë veturë: pllaka ka mbaruar dhe mbajtësja e saj po e pret diskun. Nga një punë prej pak dhjetëra eurosh bëhet punë shumë më e shtrenjtë brenda një jave.
SHENJAT
Si e kupton që pllakat po mbarojnë
1. Fishkëllima kur frenon lehtë
Shumica e pllakave kanë një gjuhëz të vogël metalike të quajtur shenja e konsumimit. Kur materiali fërkues bie nën rreth tre milimetra, ajo gjuhëz e prek diskun dhe lëshon një fishkëllimë të hollë. Ajo zhurmë nuk është defekt — ajo është pikërisht paralajmërimi për të cilin është ndërtuar.
Kujdes: një fishkëllimë e lehtë vetëm në mëngjesin e parë, në lagështi, dhe që zhduket pas dy-tri frenimeve, është vetëm ndryshk sipërfaqësor. Ajo nuk do të thotë asgjë.
2. Gërvishtje e thellë, si hekur mbi hekur
Kjo do të thotë që materiali fërkues ka mbaruar dhe pllaka metalike po gërvisht diskun. Çdo frenim e thellon gjurmën. Këtu nuk ndërrohen më vetëm pllakat.
3. Pedali që shkon më poshtë se zakonisht
Sa më të holla pllakat, aq më shumë lëng duhet të lëvizë pistoni për t’i shtypur. Nëse pedali të duket më i gjatë se para gjashtë muajsh, është një shenjë e qetë por e vërtetë.
4. Drita e pllakave në tabelë
Shumë vetura gjermane — BMW, Mercedes, disa Audi dhe Volkswagen — nuk kanë gjuhëz metalike por një tel elektrik brenda pllakës. Kur pllaka konsumohet, teli këputet dhe ndizet drita. Ai tel ndërrohet bashkë me pllakat; nuk ripërdoret.
5. Vetura tërhiqet në njërën anë kur frenon
Zakonisht nuk është konsumim i thjeshtë por një pinca e ngecur: njëra anë fren, tjetra jo. Kjo i konsumon pllakat e asaj ane shumë më shpejt dhe kërkon riparim, jo vetëm ndërrim.
Sa mbajnë realisht
Pllakat e përparme mbajnë zakonisht mes 30.000 dhe 60.000 kilometrave, të pasmet shumë më gjatë. Por vozitja brenda qytetit me ndalje të shpeshta, terreni malor rreth Ferizajt dhe vozitja me veturë të ngarkuar e shkurtojnë këtë ndjeshëm. Prandaj matja është e vetmja përgjigje e saktë — jo llogaria në kilometra.
- Matje me mikrometër të trashësisë së pllakave, jo vetëm shikim
- Matje të diskut kundrejt trashësisë minimale të shënuar në të
- Kontroll a lëviz lirshëm pinca dhe udhëzuesit e saj
- Kontroll të gomave mbrojtëse të pistonit për çarje
- Ndërrim gjithmonë në çift, të dyja rrotat e së njëjtës aks
- Provë rrugore dhe shtratim të pllakave të reja
Pse ndërrohen gjithmonë të dyja anët
Nëse i ndërron pllakat vetëm në njërën rrotë, ajo anë fren më fort se tjetra. Në frenim të fortë ose në rrugë të lagur, vetura kthehet vetë. Pllakat ndërrohen gjithnjë në çift, për të dyja rrotat e së njëjtës aks.
Pllaka të reja mbi disk të konsumuar
Disku i vjetër ka një buzë të ngritur në skaj dhe një sipërfaqe të gropëzuar. Pllaka e re nuk e prek atë sipërfaqe në mënyrë të njëtrajtshme, prandaj fren më dobët, nxehet në pika dhe bën zhurmë. Për këtë arsye disku matet gjithmonë kur ndërrohen pllakat — trashësia minimale është e gdhendur në vetë diskun.
Pinca që nuk lëshon
Shkaku më i shpeshtë i pllakave që mbarojnë para kohe nuk është vozitja, por udhëzuesit e pincës që janë tharë ose ndryshkur. Pinca nuk kthehet plotësisht dhe pllaka mbetet e prekur me diskun gjithë kohën. Vetura nxeh një rrotë, harxhon më shumë karburant dhe i han pllakat brenda pak muajsh. Prandaj pastrimi dhe lyerja e udhëzuesve bëhet çdo herë kur hapet frena.
Pllakat më të lira dalin më të shtrenjta
Pllaka pa markë fren më dobët në të nxehtë, lëshon pluhur që i nxin fellnat dhe shpesh e gërryen diskun më shpejt se vetveten. Diferenca në çmim mes një pllake të dobët dhe një pllake serioze është shumë më e vogël se çmimi i një palë disqesh të reja.
Pas ndërrimit: shtratimi
Pllakat e reja duan rreth dyqind kilometra derisa të puthiten me diskun. Në ditët e para shmang frenimet e forta dhe mos e mbaj këmbën në pedal tatëpjetë. Nëse fren fort me pllaka krejt të reja, materiali ngjitet në disk në pika dhe pastaj ndihet si dridhje.
PYETJE TË SHPESHTA
Sa milimetra duhet të kenë pllakat për t’u ndërruar? Materiali fërkues nën rreth tre milimetra do të thotë ndërrim. Pllaka e re e ka rreth dhjetë deri dymbëdhjetë.
A duhet t’i ndërroj edhe disqet bashkë me pllakat? Jo gjithmonë. Nëse disku është mbi trashësinë minimale, pa buzë të madhe dhe pa çarje, mbetet. Përgjigjja vjen nga matja, jo nga rregulli.
Frenat po fishkëllejnë vetëm në mëngjes. A janë mbaruar? Zakonisht jo — është ndryshk i hollë nga lagështia që fshihet pas disa frenimeve. Fishkëllima që vjen sa herë frenon lehtë është shenja e konsumimit.
A mund të ndërrohen vetëm pllakat e përparme? Po. Të përparmet konsumohen shumë më shpejt sepse marrin pjesën më të madhe të frenimit. Por të dyja rrotat e së njëjtës aks ndërrohen bashkë.
Pse më konsumohen pllakat shumë shpejt? Më shpesh nga një pincë që nuk lëshon, ose nga freni i dorës i mbetur pak i tërhequr. Kontrollohet temperatura e rrotave pas një vozitjeje të shkurtër — rrota që fren pa nevojë është dukshëm më e nxehtë.
A e kalon vetura kontrollin teknik me pllaka të holla? Jo nëse forca e frenimit bie nën kufi ose ka dallim të madh mes anëve. Frenat janë ndër pikat e para që kontrollohen.
A E KE KËTË PROBLEM?
Frenat janë e vetmja pjesë e veturës që nuk pranon “do ta shohim javën tjetër”. Eja në Sonic Garage në Ferizaj — i masim pllakat dhe disqet me mikrometër, ta tregojmë numrin dhe ta themi qartë a duhet ndërrim tani apo mund të presë. Punojmë edhe me klientë nga Kaçaniku, Shtimja dhe Hani i Elezit.
