FRENAT
Dridhje kur Frenoj — Çka Është dhe Si Rregullohet
Brake Judder & Disc Runout
E njeh ndjesinë: në magjistrale, kur fren nga njëqind në gjashtëdhjetë, timoni fillon të dridhet në duar ose pedali të pulson nën këmbë. Sapo e lëshon frenën, gjithçka qetësohet. Kjo nuk është “vetura e vjetër” — është një defekt me shkak të matshëm, dhe zakonisht me shkaktar të cilin nuk do ta merrje me mend.
A ËSHTË URGJENTE?
Nuk është rrezik i menjëhershëm, por është dy gjëra njëherësh: distanca e frenimit rritet, dhe dridhja i lodh sferat, lidhëset e timonit dhe kushinetat. Nëse dridhja është aq e fortë sa timoni të kërcen në duar, mos e shty — sepse ajo tregon dallim të madh trashësie në disk dhe temperaturë që po rritet në pika.
SHKAQET E MUNDSHME
Disku nuk "përkulet" nga vapa — historia është tjetër
Të gjithë e thonë “u përkulën disqet nga nxehtësia”. Në të vërtetë disku prej gize rrallë deformohet. Ajo që ndodh është dallim trashësie: disku ka vende ku është një qindëshe milimetri më i trashë se në vende të tjera. Pinca e ndien atë ndryshim dyzet herë në sekondë dhe ta dërgon si dridhje në timon.
1. Vidat e rrotës të shtrënguara gabim
Ky është shkaku numër një dhe pothuajse askush nuk e pret. Kur vidat shtrëngohen me pistoletë ajri pa çelës dinamometrik, ose shtrëngohen me radhë rreth e rrotull në vend se kryq, fellna e shtrembëron lehtë gomën e diskut. Disku nuk rri më krejt drejt, dhe brenda pak mijëra kilometrash fitohet dallimi i trashësisë. Nëse dridhja u shfaq pas ndërrimit të gomave — shkaku është këtu, jo te frenat.
2. Material i ngjitur në pika nga pllaka
Nëse fren fort dhe pastaj qëndron i ndalur me këmbë në pedal — në semafor ose pas një tatëpjete të gjatë — pllaka e nxehtë qëndron e shtypur në një vend të vetëm dhe lë aty një shtresë materiali. Ajo shtresë bëhet pika e trashë. Prandaj pas frenimit të fortë është më mirë të lëvizet pak vetura sesa të mbahet pedali i shtypur.
3. Ndryshk pas qëndrimit
Vetura që rri dy javë në lagështi e nxë ndryshk në disk. Nën pllakë ndryshku nuk formohet. Kështu lind dallimi mes vendit ku ka qëndruar pllaka dhe pjesës tjetër.
4. Pinca që nuk lëshon
Udhëzuesit e tharë e mbajnë pllakën të prekur me diskun gjithë kohën. Disku nxehet pa nevojë dhe konsumohet në mënyrë të parregullt. Shenjë tipike: njëra rrotë dukshëm më e nxehtë se tjetra pas një vozitjeje të shkurtër, dhe erë e nxehtë vetëm nga ajo anë.
5. Sferat, lidhëset ose kushineti
Nëse diçka ka lojë në suspension, disku lëviz nën frenim dhe dridhja ndihet edhe kur disqet janë në rregull. Prandaj para se të ndërrohen disqet, kontrollohet shasia.
Dridhje edhe pa frenuar? Atëherë s’janë frenat
Ky është dallimi më i rëndësishëm: dridhje që vjen vetëm gjatë frenimit është problem i disqeve. Dridhje që ndihet në një shpejtësi të caktuar pa prekur frenën fare — zakonisht rreth nëntëdhjetë deri njëqind e njëzet — është balancim gomash ose gomë e deformuar, punë krejt tjetër dhe shumë më e lirë.
- Matje e trashësisë së diskut në disa pika rreth tij
- Matje e devijimit të diskut me orë krahasuese
- Kontroll a lëviz lirshëm pinca dhe udhëzuesit e saj
- Kontroll i lojës së sferave, lidhëseve dhe kushinetave
- Kontroll i vendosjes së fellnave dhe i shtrëngimit të vidave
- Shtrëngim me çelës dinamometrik sipas vlerës së prodhuesit
A rrafshohen disqet apo ndërrohen?
Rrafshimi ka kuptim vetëm nëse pas heqjes së materialit disku mbetet mbi trashësinë minimale të gdhendur në të. Disqet e sotme janë bërë të holla dhe të lehta për kursim karburanti, prandaj në shumë raste pas rrafshimit mbeten nën kufi. Atëherë rrafshimi është hedhje parash: disku i hollë nxehet më shpejt dhe dridhja kthehet brenda pak muajsh.
Çka bëhet gjithmonë kur ndërrohen disqet
Sipërfaqja e re duhet të mbështetet në një gomë krejt të pastër. Nëse mes gomës dhe diskut mbetet ndryshk ose papastërti, disku i ri qëndron shtrembër që në minutën e parë. Prandaj goma pastrohet deri në metal të shndritshëm, dhe vidat shtrëngohen kryq, me çelës dinamometrik, jo me pistoletë.
Pllakat ndërrohen bashkë me disqet
Pllaka e vjetër e ka marrë formën e diskut të vjetër. Mbi disk të ri ajo prek vetëm në disa pika, nxehet dhe e nis të njëjtin problem nga fillimi.
Në Kosovë ka edhe një shkak lokal
Tatëpjetat e gjata — nga Prevalla, nga Brezovica, nga rrugët malore rreth Ferizajt — vozitën shpesh me frena në vend se me marsh më të ulët. Frenat nxehen shumë, dhe pastaj vetura ndalet në një parking me frena të skuqura. Pikërisht atëherë krijohet shtresa e pabarabartë. Zbritja me marsh të ulët nuk është vetëm këshillë e vjetër; ajo i shpëton disqet.
PYETJE TË SHPESHTA
Timoni më dridhet vetëm kur frenoj në shpejtësi. Çka është? Pothuajse gjithmonë dallim trashësie në disqet e përparme. Matet me mikrometër në disa pika rreth diskut.
Pedali më pulson nën këmbë. A është ABS-i? ABS-i pulson vetëm në frenim shumë të fortë ose në rrugë të rrëshqitshme. Pulsim në çdo frenim normal është problem i diskut.
Dridhja filloi pasi i ndërrova gomat. A ka lidhje? Po, dhe shumë. Vidat e shtrënguara me pistoletë pa çelës dinamometrik, ose të shtrënguara me radhë në vend se kryq, e shtrembërojnë diskun.
A mjafton t’i rrafshoj disqet? Vetëm nëse pas rrafshimit mbeten mbi trashësinë minimale të gdhendur në disk. Ndryshe ndërrohen.
Dridhem edhe kur nuk frenoj. A janë disqet? Jo. Dridhje pa frenim, në një shpejtësi të caktuar, është balancim gomash ose gomë e deformuar — punë tjetër dhe më e lirë.
A mund të vozis kështu deri sa të kem kohë? Mund, por distanca e frenimit është më e gjatë dhe dridhja i lodh sferat dhe kushinetat. Sa më gjatë të presësh, aq më shumë pjesë futen në llogari.
A E KE KËTË PROBLEM?
Dridhja kur frenon ka gjithmonë një numër prapa: trashësia e diskut në disa pika. Sillna veturën në Sonic Garage në Ferizaj — e masim, ta tregojmë sa është dallimi dhe ta themi a mjafton rrafshimi apo duhen disqe. Dhe vidat i shtrëngojmë me çelës dinamometrik, që problemi të mos kthehet. Punojmë edhe me klientë nga Kaçaniku, Shtimja dhe Hani i Elezit.
