RIPARIM MOTORI
Rripi Dentat dhe Zinxhiri — Kur Ndërrohen
Timing Belt & Timing Chain Service
Kjo është e vetmja pjesë e veturës ku shtyrja e afatit nuk të kushton një riparim më të shtrenjtë — të kushton motorin. Rripi dentat i mban valvulat dhe pistonat në ritëm. Kur këputet, te shumica dërrmuese e motorëve të sotëm pistoni e godet valvulën brenda një çasti, dhe puna kalon nga një servis i planifikuar në një revizionim të plotë.
SI E DI QË KA ARDHUR KOHA?
Nuk ka asnjë shenjë paralajmëruese te rripi — kjo është pikërisht arsyeja pse ndërrohet me afat dhe jo me simptomë. Te zinxhiri ka shenjë: një kërcitje metalike dy-tri sekonda në ndezjen e ftohtë, ose kode gabimi për mospërputhje mes bushtit dhe boshtit. Nëse e dëgjon atë kërcitje, mos e shty — zinxhiri i zgjatur kërcen dhëmb dhe atëherë dëmi është i njëjtë si i rripit të këputur.
ÇKA DUHET TË DISH
Rrip apo zinxhir — dhe pse afatet nuk janë vetëm kilometra
Rripi dentat
Është gomë me fije përforcuese. Prodhuesi jep dy kufij: kilometra dhe vite. Vitet vlejnë njësoj sa kilometrat, sepse guma vjetrohet edhe kur vetura rri. Një veturë me tetëdhjetë mijë kilometra por me rrip nëntë vjeçar është po aq afër rrezikut sa një veturë me kilometra të plotë.
Ky detaj është shumë i rëndësishëm te ne. Shumë vetura vijnë të importuara me libër servisi që nuk e mbulon këtë pikë, ose me një afat të bërë në një moshë tjetër. Kur nuk ka provë të qartë se kur është ndërruar, ndërrimi është investim shumë më i lirë se hamendja.
Çka ndërrohet bashkë me të
Rripi nuk ndërrohet kurrë vetëm. Bashkë me të ndërrohen tensionuesi dhe rrotullat udhëzuese — pjesë me kushineta që kanë të njëjtën moshë si rripi dhe që, kur bllokohen, e këputin rripin e ri brenda pak mijëra kilometrash. Nëse pompa e ujit lëvizet nga i njëjti rrip, ndërrohet edhe ajo: puna është e njëjtë, dhe hapja e dytë kushton më shumë se pompa.
Ky është vendi ku bëhet kursimi më i keq në të gjithë servisin: “ma ndërro vetëm rripin”. Ai kursim paguhet me interes.
Zinxhiri
Zinxhiri është menduar të mbajë sa motori, dhe te shumë motorë e mban vërtet. Por ai zgjatet me kohë, sidomos nëse vaji ndërrohet rrallë — sepse tensionuesi i tij punon me presion vaji. Vaji i vjetër ose i pakët do të thotë tensionues i dobët, dhe tensionuesi i dobët do të thotë zinxhir që kërcen.
Shenjat: kërcitje metalike në ndezjen e ftohtë që zhduket pas disa sekondash; zhurmë që shtohet në ralenti; kode gabimi për pozitë të bushtit që nuk përputhet me boshtin; në raste të përparuara humbje fuqie dhe ndezje e vështirë.
Një gjë që duhet ditur para se të blesh një veturë me zinxhir
Te disa motorë zinxhiri ndodhet në anën e volantit, pra pas motorit. Për ta arritur, duhet ndarë motori nga transmisioni. Puna është shumë herë më e madhe se te një zinxhir në pjesën e përparme — dhe kjo dallon ndjeshëm çmimin e riparimit mes dy veturave që në letër duken njësoj. Prandaj zhurma e zinxhirit kontrollohet gjithmonë në kontrollin para blerjes.
- Përcaktim i saktë a ka vetura rrip apo zinxhir
- Kontroll i afatit sipas kilometrave dhe sipas viteve
- Kontroll i gjendjes së rripit, tensionuesit dhe rrotullave
- Dëgjim i zinxhirit në ndezje të ftohtë, jo në motor të ngrohtë
- Leximi i kodeve për mospërputhje bushti-bosht
- Ndërrim i kompletit të plotë, jo vetëm i rripit
Si e njeh një rrip që po vjen në fund
Çarje të holla tërthore mes dhëmbëve, buzë të thërrmuara, shkëlqim i lëmuar në shpinë, ose gjurmë vaji mbi të. Vaji është veçanërisht i keq: e zbut gumën dhe e shkurton jetën e rripit shumë. Nëse guarnitura e bushtit pikon mbi rrip, ajo ndërrohet bashkë me të — ndryshe rripi i ri prishet nga i njëjti shkak.
Çka ndodh saktësisht kur këputet
Bushti ndalet, boshti vazhdon. Valvulat mbeten të hapura aty ku pistoni po ngjitet. Rezultati janë valvula të përkulura, shpesh edhe udhëzues të dëmtuar dhe në raste të këqija pistonë dhe kokë e shkatërruar. Motori ndalet menjëherë dhe nuk ndizet më.
Pse nuk ka kuptim “do ta bëj kur të kem kohë”
Ndërrimi i rripit është punë e planifikuar, me çmim të ditur paraprakisht dhe pa befasi. Riparimi pas këputjes nuk ka çmim të ditur, sepse dëmi shihet vetëm pasi hapet motori. Diferenca mes tyre është zakonisht shumëfish.
Pas ndërrimit
Shënohen kilometrat dhe data — në një etiketë nën kapak dhe në faturë. Te një veturë që dikur do të shitet, kjo është provë që i shtohet vlerës. Dhe nëse ndonjëherë blen veturë, kërko pikërisht këtë provë; përgjigjja “më kanë thënë që është ndërruar” nuk vlen.
PYETJE TË SHPESHTA
Në sa kilometra ndërrohet rripi dentat? Varet nga motori — zakonisht mes gjashtëdhjetë dhe njëqind e dyzet mijë kilometrave, por gjithmonë edhe me një afat në vite që vlen njësoj.
Vetura ka pak kilometra por është e vjetër. A duhet ndërruar? Po. Guma vjetrohet edhe pa vozitur. Afati në vite ka të njëjtën peshë si kilometrat.
A duhet ndërruar edhe pompa e ujit? Nëse e lëviz i njëjti rrip, po. Puna është e njëjtë dhe hapja e dytë kushton më shumë se vetë pompa.
Kam zinxhir. A duhet ndërruar ndonjëherë? Nuk ka afat fiks, por zinxhiri zgjatet — sidomos me vaj të ndërruar rrallë. Kërcitja në ndezje të ftohtë dhe kodet për mospërputhje bushti-bosht janë shenjat.
Çka ndodh nëse këputet rripi? Te shumica e motorëve të sotëm pistonat i godasin valvulat. Motori ndalet dhe riparimi është shumëfish më i shtrenjtë se ndërrimi me kohë.
Si e di nëse është ndërruar te vetura që po blej? Vetëm me faturë ose etiketë. Shikimi nga jashtë nuk e tregon gjendjen e rripit nën kapak.
A E KE KËTË PROBLEM?
Nëse nuk e di me siguri kur është ndërruar rripi te vetura jote — sidomos nëse është e importuar — eja në Sonic Garage në Ferizaj. Kontrollojmë çka ka vetura, gjendjen e pjesëve dhe ta themi qartë a duhet tani apo ke ende kohë. Punojmë edhe me klientë nga Kaçaniku, Shtimja dhe Hani i Elezit.
