SISTEMI ELEKTRIK
Alternatori Nuk Po Mbush — Shenjat dhe Matjet
Alternator & Charging System Testing
Drita e kuqe e baterisë në tabelë nuk ka të bëjë me baterinë. Ajo do të thotë: sistemi nuk po mbush. Vetura vazhdon të ecë sepse po e harxhon rezervën e baterisë — dhe kur ajo rezervë mbaron, gjithçka fiket njëherësh, zakonisht diku ku nuk të vjen mirë.
SA LARG MUND TË SHKOSH?
Me një bateri të shëndoshë dhe pa ngarkesa të mëdha, zakonisht mes tridhjetë e gjashtëdhjetë minutash. Fike gjithçka që nuk të duhet: radion, ngrohjen e xhamit, dritat e panevojshme, ngrohjen e sediles, karikuesit. Mos e fik motorin derisa të arrish, sepse ka gjasa të mos ndizet përsëri. Nëse bashkë me dritën e baterisë të është rënduar edhe timoni ose të kanë dalë disa drita njëherësh, ndalu — te shumë vetura rripi që lëviz alternatorin lëviz edhe pompën e ujit, dhe atëherë problemi bëhet mbinxehje.
SHENJAT
Çka tregon dhe çka nuk tregon drita e baterisë
1. Drita e kuqe e baterisë gjatë vozitjes
Shenja më e drejtpërdrejtë. Ajo ndizet kur tensioni bie nën një kufi të caktuar, pra kur alternatori nuk po e jep atë që duhet. Nëse ndizet dhe fiket vetëm në ralenti, shkaku është zakonisht rripi ose një alternator që po dobësohet.
2. Dritat që zbehen kur bien rrotullimet
Ndalesh në semafor dhe fenerët zbehen, pastaj forcohen kur jep gaz. Kjo tregon që mbushja varet nga rrotullimet — pra rripi rrëshqet ose alternatori nuk jep dot presionin e vet.
3. Bateri e re që mbaron përsëri
Nëse ke ndërruar baterinë dhe pas pak javësh je në të njëjtin vend, faji rrallë është i baterisë. Ose nuk mbushet, ose diçka e shkarkon natën.
4. Zhurmë e hollë që rritet me rrotullimet
Kushineti i alternatorit ose rrotulla e tij me rrotullim të lirë. Ajo rrotullë e zbut lëvizjen e rripit; kur bllokohet ose kur mbaron, jep zhurmë, e lodh rripin dhe shpesh i jep fund edhe tensionuesit.
5. Erë gome e djegur
Rripi po rrëshqet mbi një rrotullë që nuk kthehet lirshëm. Shpesh dëgjohet edhe një kërcitje e fortë në ndezje ose kur ndizet kondicioneri.
Numrat që e zgjidhin pyetjen
Me motor të fikur, një bateri e mbushur mirë qëndron rreth dymbëdhjetë e gjysmë deri dymbëdhjetë e shtatë volt. Me motor në punë, sistemi duhet të ngrihet zakonisht mes trembëdhjetë e tetë dhe katërmbëdhjetë e gjysmë volt. Nën trembëdhjetë volt do të thotë që nuk po mbush. Mbi pesëmbëdhjetë volt është po aq e keqe: rregullatori ka dështuar dhe po e “zien” baterinë, duke e shkurtuar jetën e saj dhe duke rrezikuar elektronikën.
Një kurth i veturave të reja
Shumë vetura pas vitit 2010 kanë mbushje të mençur: një sensor mbi polin e baterisë e mat gjendjen e saj dhe kompjuteri e ul tensionin me qëllim kur bateria është plot, ose e ndal mbushjen fare kur vetura po ngadalëson. Prandaj një lexim prej trembëdhjetë volt për disa minuta nuk është domosdo defekt. Këto sisteme maten me kohë dhe nën ngarkesë, jo me një lexim të vetëm — dhe ky është vendi ku bëhen më së shumti diagnoza të gabuara.
- Matje e tensionit me motor të fikur dhe me motor në punë
- Matje nën ngarkesë me dritat dhe ngrohjen e ndezura
- Kontroll i rripit, tensionuesit dhe i rrotullës me rrotullim të lirë
- Matje e valëzimit të rrymës për dioda të dëmtuara
- Kontroll i kabllove, i polit dhe i lidhjes së masës
- Leximi i kodeve nga moduli i menaxhimit të energjisë
Para se të ndërrohet alternatori: masa dhe kabllot
Një lidhje e ndryshkur në pol ose një kabllo mase e liruar jep saktësisht të njëjtat shenja si një alternator i prishur, dhe kushton pothuajse asgjë për t’u riparuar. Prandaj matet rënia e tensionit përgjatë kabllove para se të hiqet ndonjë pjesë. Kjo është matja që i kursen njerëzve më së shumti para në gjithë sistemin elektrik.
Diodat — defekti që nuk e ndez dritën
Alternatori prodhon rrymë alternative dhe e kthen në rrymë të vazhduar me dioda. Kur njëra diodë dështon, tensioni mund të duket normal, por rryma del “e valëzuar”. Rezultati: dritat pulsojnë lehtë, radioja fërshëllen, moduli sillet çuditshëm, dhe bateria shkarkohet natën sepse diodat e prishura lejojnë rrymë të kalojë prapa. Kjo matet posaçërisht; me një matës të thjeshtë nuk shihet.
Riparim apo ndërrim
Shumë alternatorë nuk kanë nevojë për ndërrim të plotë. Rregullatori me furçat, kushinetat dhe rrotulla me rrotullim të lirë janë pjesë që ndërrohen veç dhe zgjidhin një pjesë të mirë të rasteve me një kosto shumë më të vogël. Ne e hapim dhe e shohim para se të propozojmë një alternator të ri.
Kujdes me startimin nga veturë tjetër
Lidhja e gabuar e kabllove ose shkëputja e polit me motorin në punë mund t’i shkatërrojë diodat dhe modulet. Nëse duhet të nisesh nga një veturë tjetër, lidhja bëhet me radhë të saktë dhe pa e shkëputur asgjë ndërsa motori punon.
PYETJE TË SHPESHTA
M’u ndez drita e kuqe e baterisë. A mund të vazhdoj? Për një distancë të shkurtër po, duke fikur çdo konsumator të panevojshëm. Mos e fik motorin derisa të arrish, sepse mund të mos ndizet më.
Sa volt duhet të tregojë me motor në punë? Zakonisht mes trembëdhjetë e tetë dhe katërmbëdhjetë e gjysmë volt. Nën trembëdhjetë do të thotë që nuk po mbush; mbi pesëmbëdhjetë do të thotë rregullator i prishur.
Ndërrova baterinë dhe prapë mbaroi. Pse? Ose nuk po mbushet, ose diçka e shkarkon kur vetura është e fikur. Të dyja maten veç e veç.
A duhet ndërruar krejt alternatori? Shpesh jo. Rregullatori me furçat, kushinetat ose rrotulla me rrotullim të lirë ndërrohen veç dhe kushtojnë shumë më pak.
Vetura ime tregon trembëdhjetë volt. A është defekt? Jo domosdo te veturat me mbushje të mençur, që e ulin tensionin me qëllim kur bateria është plot. Këto maten nën ngarkesë dhe me kohë, jo me një lexim.
A i prish alternatori modulet? Po, nëse rregullatori dështon dhe tensioni ngjitet mbi kufi, ose nëse diodat lëshojnë rrymë të valëzuar.
A E KE KËTË PROBLEM?
Mbushja matet, nuk merret me mend. Eja në Sonic Garage në Ferizaj — e masim tensionin në ralenti dhe nën ngarkesë, e kontrollojmë valëzimin e diodave dhe rënien në kabllo, dhe ta themi a është alternatori, rripi apo thjesht një lidhje e ndryshkur. Punojmë edhe me klientë nga Kaçaniku, Shtimja dhe Hani i Elezit.
