TRANSMISIONI
Kuplungu dhe Kutia Manuale — Shenjat e Konsumimit
Clutch Wear & Manual Gearbox Symptoms
Kuplungu është pjesë që konsumohet, si pllakat e frenave — vetëm se konsumimi i tij varet shumë më tepër nga mënyra e vozitjes sesa nga kilometrat. Dy vetura të njëjta, njëra e vozitur në qytet me nisje të shpeshta dhe tjetra në magjistrale, e kanë jetën e kuplungut dyfish të ndryshme.
SA KOHË KE?
Nëse kuplungu vetëm rrëshqet pak në marshin e lartë kur jep gaz fort, ke ende javë. Nëse rrëshqet në vozitje normale ose në ngritje, ke ditë — dhe çdo rrëshqitje e nxeh volantin dhe e gërryen atë, duke e kthyer një ndërrim kuplungu në ndërrim kuplungu bashkë me volantin. Nëse pedali ka rënë në dysheme dhe marshi nuk hyn fare, ndalu: më shpesh është cilindri hidraulik, por vozitja pa kuplung dëmton kutinë.
SHENJAT
Rrëshqitje, dridhje, zhurmë — secila tregon diçka tjetër
1. Rrëshqitja — prova që e bën vetë
Ndal veturën, tërhiq frenin e dorës fort, vëre në marshin e tretë ose të katërt dhe lësho kuplungun ngadalë duke dhënë pak gaz. Një kuplung i shëndoshë e fik motorin menjëherë. Nëse motori vazhdon të punojë dhe rrotullimet ngjiten, kuplungu po rrëshqet. Kjo është prova më e qartë dhe nuk kërkon pajisje.
Në vozitje normale rrëshqitja ndihet kështu: jep gaz, rrotullimet ngjiten, por shpejtësia nuk shkon bashkë me to. Më së shumti në marsh të lartë dhe në ngritje.
2. Pika e kyçjes lart në pedal
Nëse kuplungu kyçet vetëm në fund të lëshimit të pedalit, ndërsa më parë kyçej në mes, disku është holluar. Kjo është shenjë e qetë që të thotë se koha po vjen.
3. Dridhje kur niset vetura
Vetura kërcen si nëpër gunga ndërsa niset ngadalë. Shkaqet janë disku i ngurtësuar, vaj që ka pikuar mbi të nga guarnitura e bushtit ose e kutisë, ose volanti me masë të dyfishtë i mbaruar.
4. Erë e djegur
Erë e mprehtë, si friksion i nxehur, sidomos pas ngjitjeve ose pas manovrave të gjata. Do të thotë që kuplungu po rrëshqet dhe po nxehet.
5. Zhurma — dëgjo se kur ndodh
Zhurmë në ralenti që ndalet kur e shtyp pedalin do të thotë zakonisht kushineti i boshtit hyrës të kutisë. Zhurmë që fillon kur e shtyp pedalin do të thotë kushineti i shtypjes. Kjo është dallimi më i dobishëm që mund ta bësh vetë para se të vish.
6. Trokitje metalike në ralenti që zhduket kur shtyp kuplungun
Shenjë tipike e volantit me masë të dyfishtë që ka humbur sustat e brendshme. Ai duhet matur kur hapet kuplungu; montimi i një kuplungu të ri mbi një volant të mbaruar e kthen dridhjen brenda pak muajsh.
7. Kutia manuale: marshi që nuk hyn ose kërcet
Kërcitje kur futet marshi i dytë në të ftohtë tregon sinkronin e konsumuar ose vaj të vjetër e të papërshtatshëm. Marsh që kërcen jashtë vetvetiu tregon konsumim më të thellë brenda kutisë. Dhe marsh që nuk hyn fare, me pedal që duket normal, është shpesh mekanizmi i jashtëm i ndërrimit — bushat e shufrave ose kabllot — dhe kjo kushton shumë më pak sesa duket.
- Provë rrëshqitjeje me fren dore dhe provë rrugore nën ngarkesë
- Kontroll i pikës së kyçjes dhe i lëvizjes së lirë të pedalit
- Kontroll i cilindrit kryesor dhe atij të punës për rrjedhje
- Dëgjim i veçuar i kushinetit të shtypjes dhe atij të boshtit hyrës
- Kontroll i volantit me masë të dyfishtë kur hapet kuplungu
- Kontroll i mekanizmit të ndërrimit para se të hapet kutia
Pedali i butë ose në dysheme nuk do të thotë kuplung i mbaruar
Te sistemet hidraulike, cilindri kryesor ose ai i punës mund të kalojnë nga brenda pa lënë asnjë pikë të dukshme. Rezultati është pedal që zhytet dhe marsh që nuk hyn — por vetë kuplungu mund të jetë krejt i shëndoshë. Ky është ndryshim i madh në çmim, prandaj hidraulika kontrollohet e para.
Çka ndërrohet bashkë
Disku, shtypësja dhe kushineti i shtypjes ndërrohen gjithmonë si komplet — kursimi te njëri prej tyre do të thotë hapje e dytë e të njëjtës punë. Volanti matet: nëse është brenda kufijve, mbetet; nëse ka luajtur ose është gërryer nga rrëshqitja, ndërrohet. Guarnitura e bushtit dhe ajo e boshtit hyrës kontrollohen kur është gjithçka e hapur, sepse vaji mbi disk e prish kuplungun e ri shpejt.
Çka e vret kuplungun para kohe
Mbajtja e këmbës mbi pedal gjatë vozitjes, nisja me shumë rrotullime, mbajtja e veturës në ngritje me kuplung në vend se me fren, dhe tërheqja e ngarkesave të rënda. Po ashtu, rritja e fuqisë me ndërhyrje në program e kalon momentin përtej asaj që kuplungu origjinal mund të mbajë — kjo është arsye shumë e shpeshtë te dizelat e modifikuar.
Vaji i kutisë manuale nuk është i përjetshëm
Shumë e harrojnë fare. Vaji i vjetër i bën sinkronët të punojnë më rëndë dhe e shton konsumin e tyre. Ndërrimi është punë e lirë dhe shpesh e zbut ndjeshëm kërcitjen në të ftohtë — nëse sinkroni ende nuk është konsumuar.
PYETJE TË SHPESHTA
Si e provoj vetë a rrëshqet kuplungu? Me fren dore të tërhequr fort, në marshin e tretë ose të katërt, lëshoje kuplungun ngadalë me pak gaz. Motori duhet të fiket. Nëse vazhdon të punojë, kuplungu rrëshqet.
Pedali më shkoi në dysheme dhe marshi nuk hyn. A duhet kuplung i ri? Jo domosdo. Më shpesh është cilindri hidraulik që kalon nga brenda. Kontrollohet i pari sepse kushton shumë më pak.
Kam zhurmë në ralenti që ndalet kur shtyp kuplungun. Çka është? Zakonisht kushineti i boshtit hyrës të kutisë. Nëse zhurma fillon kur e shtyp pedalin, atëherë është kushineti i shtypjes.
A duhet ndërruar volanti bashkë me kuplungun? Vetëm nëse matja tregon lojë ose gërryerje. Kuplungu i ri mbi një volant të mbaruar e kthen dridhjen shpejt.
Sa mban një kuplung? Varet shumë nga vozitja. Në qytet dukshëm më pak se në magjistrale. Kilometrat vetëm nuk e tregojnë gjendjen.
Marshi i dytë kërcet në të ftohtë. A duhet hapur kutia? Jo menjëherë. Së pari shihet vaji i kutisë dhe mekanizmi i ndërrimit — të dyja shumë më të lira se hapja e kutisë.
A E KE KËTË PROBLEM?
Kuplungu dhe hidraulika e tij japin shenja shumë të ngjashme por kushtojnë krejt ndryshe. Sillna veturën në Sonic Garage në Ferizaj — bëjmë provën e rrëshqitjes, kontrollojmë hidraulikën dhe dëgjojmë kushinetat veç e veç para se të hapet asgjë. Punojmë edhe me klientë nga Kaçaniku, Shtimja dhe Hani i Elezit.
