SUSPENSIONI
Amortizerët — Kur Duhen Ndërruar
Shock Absorber Wear & Replacement
Amortizerët nuk prishen brenda natës. Ata e humbin fuqinë ngadalë, muaj pas muaji, dhe ti mësohesh me veturën ashtu siç bëhet. Prandaj shumica e kupton se sa keq ishte vetëm ditën kur i ndërron. Por puna e amortizerit nuk është komoditeti — ajo është mbajtja e gomës e ngjitur për rrugë. Kur ai dobësohet, e humb pak nga frenimi, pak nga drejtimi dhe shumë nga siguria në rrugë të lagur.
SA E RËNDËSISHME ËSHTË?
Nuk të lë në rrugë, por të ndryshon sjelljen e veturës pikërisht atëherë kur ke nevojë për të. Me amortizerë të konsumuar, distanca e frenimit rritet ndjeshëm dhe rrota ngrihet nga asfalti pas çdo gunge. Nëse nga amortizeri po pikon vaj ose nëse vetura vazhdon të lëkundet pasi kalon një gungë, kjo është radha e parë e lirë që duhet zënë.
SHENJAT
Provat që mund t'i bësh vetë, dhe ato që duan urë
1. Prova e shtytjes
Shtyp fort poshtë njërin cep të veturës dhe lëshoje. Një amortizer i shëndoshë e ndalon veturën pothuajse menjëherë — ngrihet një herë dhe qetësohet. Nëse vetura vazhdon të lëkundet dy a tri herë, ai amortizer nuk po e bën punën. Prova nuk është e përsosur te veturat e forta nga fabrika, por te shumica ajo tregon shumë.
2. Vaj në trupin e amortizerit
Një cep i lagur, me pluhur të ngjitur në një shirit poshtë guarniturës, do të thotë që guarnitura ka lëshuar dhe vaji po del. Amortizeri pa vaj brenda nuk amortizon. Kjo është shenja më e qartë dhe nuk kërkon interpretim.
3. Gomat të konsumuara në valë
Prek gomën me dorë përgjatë rrethit. Nëse ndihet si valë — një pjesë e gdhendur më shumë, pastaj një e plotë, pastaj përsëri — rrota po kërcen në vend që të qëndrojë e shtypur. Ky konsumim vjen pothuajse gjithmonë nga amortizerë të mbaruar dhe është arsye e mjaftueshme për t’i ndërruar edhe pa asnjë zhurmë.
4. Vetura anon shumë në kthesa dhe ulet para kur frenon
Pak anim është normal. Ndjesia që përparja “zhytet” fort në çdo frenim dhe që trupi lëkundet gjatë në kthesa tregon që amortizerët nuk po e kontrollojnë më peshën.
5. Trokitje nga sipër kur kthen timonin ngadalë
Shpesh nuk është vetë amortizeri por kushineti i mbajtëses së tij në krye. Ai ndërrohet bashkë me amortizerin, sepse për ta arritur hapet i njëjti montim.
6. ESP-ja ndizet më shpesh se para
Kur rrota humb kontaktin për një çast në gungë, elektronika e sheh si rrëshqitje dhe ndërhyn. Nëse drita e ESP-së të pulson në vende ku më parë nuk pulsonte, suspensioni është ndër dyshimet e para.
Sa mbajnë
Në rrugë europiane flitet për tetëdhjetë deri njëqind e njëzet mijë kilometra. Në rrugët tona, me gropa, buzë të larta dhe rrugë malore rreth Ferizajt, kjo shifër bie dukshëm. Prandaj matja bëhet sipas gjendjes, jo sipas kilometrave.
- Kontroll për rrjedhje vaji nga secili amortizer
- Provë lëkundjeje dhe kontroll i sjelljes në provë rrugore
- Kontroll i kushinetit dhe i jastëkut të mbajtëses së sipërme
- Kontroll i gomës mbrojtëse dhe i ndalësit prej gome brenda
- Kontroll i bushave dhe i krahëve që punojnë bashkë me të
- Ndërrim në çift dhe kontroll i gjeometrisë pas punës
Pse ndërrohen dy e nga dy
Nëse njëri amortizer i përparmë është i ri dhe tjetri i mbaruar, vetura ngrihet dhe ulet ndryshe majtas e djathtas. Në frenim të fortë ose në kthesë ajo sillet në mënyrë të papritur. Amortizerët ndërrohen gjithmonë të dy të së njëjtës aks.
Çka ndërrohet bashkë me ta
Guarnitura mbrojtëse prej gome dhe ndalësi i brendshëm janë pjesë të vogla e të lira, por nëse guarnitura është çarë, pluhuri e ha shufrën e amortizerit të ri për pak muaj. Te shumica e veturave ndërrohet edhe kushineti i mbajtëses së sipërme — jo sepse shitet bashkë, por sepse është i konsumuar po aq sa amortizeri dhe hapja e dytë kushton më shumë se pjesa.
Amortizerë të fortë “sportivë” nuk janë përmirësim
Në rrugë me gropa, një set shumë i fortë e bën veturën të kërcejë dhe e thyen gomën më shpejt, jo më ngadalë. Për rrugët tona, një set standard i një prodhuesi serioz punon më mirë se një set i fortë i lirë.
Pas ndërrimit: gjeometria
Kur hapet suspensioni i përparmë, këndet ndryshojnë. Nëse gjeometria nuk rregullohet pas punës, gomat e reja konsumohen nga njëra buzë brenda pak mijëra kilometrash. Ne nuk e bëjmë gjeometrinë në punëtorinë tonë — por ta themi qartë kur duhet bërë, që të mos e mësosh nga gomat e prishura.
Amortizerët e pasmë harrohen më shumë
Sepse nuk ndihen aq sa të përparmit. Por ata e mbajnë pjesën e prapme të ngjitur për rrugë; kur mbarojnë, vetura kërcen pas gungave dhe në rrugë të lagur pjesa e prapme lëviz anash. Kontrollohen njësoj.
PYETJE TË SHPESHTA
Si e di nëse amortizerët janë mbaruar? Vaj i rrjedhur nga trupi i tyre, lëkundje që vazhdon pas gungës, gomat e konsumuara në valë dhe vetura që zhytet shumë në frenim. Njëra prej tyre mjafton për kontroll.
A duhet t’i ndërroj të katërt? Jo domosdo. Ndërrohen në çift për aks. Nëse të përparmit janë të mbaruar dhe të pasmit ende punojnë, ndërrohen vetëm të përparmit.
Sa mbajnë amortizerët? Në kushte të mira tetëdhjetë deri njëqind e njëzet mijë kilometra. Në rrugët tona shumë më pak. Gjendja vendos, jo kilometrat.
A ndikojnë amortizerët në frenim? Po, dhe shumë. Rrota që kërcen nuk fren. Distanca e frenimit rritet ndjeshëm me amortizerë të konsumuar, sidomos në rrugë të lagur.
Kam trokitje kur kaloj gungat. A janë amortizerët? Shpesh jo — më së shumti janë lidhëset e stabilizatorit ose bushat. Ato kushtojnë shumë më pak. Prandaj dëgjohet dhe kontrollohet para se të ndërrohet ndonjë amortizer.
A duhet gjeometria pas ndërrimit? Po, kur hapet suspensioni i përparmë. Pa të, gomat e reja konsumohen nga një buzë.
A E KE KËTË PROBLEM?
Amortizerët janë pjesë që askush nuk e ndien duke u prishur dhe të gjithë e ndiejnë kur ndërrohet. Sillna veturën në Sonic Garage në Ferizaj — e ngremë në urë, kontrollojmë rrjedhjet, bushat dhe mbajtëset, dhe ta themi cilat duhen vërtet dhe cilat ende mbajnë. Punojmë edhe me klientë nga Kaçaniku, Shtimja dhe Hani i Elezit.
