PROBLEME ME VETURËN
PSE MOTORËT BENZINË HARXHOJNË VAJ
Petrol engines burning oil
Duhet me shtu vaj mes dy servisave, dhe askush nuk ju thotë qartë pse. Te motorët benzinë, sidomos ata me turbo dhe injektim direkt, harxhimi i vajit është ndër ankesat më të shpeshta — dhe shkaku shpesh është një pjesë e lirë, jo unazat e pistonit siç frikësohen shumica.
A ËSHTË URGJENTE?
Varet nga sasia. Pak vaj mes servisave te një motor me shumë kilometra është normale. Por nëse duhet me shtu më shumë se një litër në 1.000 km, ose nëse llamba e presionit të vajit është ndezur, ndaloni — motori pa vaj dëmtohet brenda minutash.
Rreziku i fshehur: vaji që digjet e mbush katalizatorin. Shumë vetura vijnë te ne me katalizator të vdekur, kur shkaku i vërtetë ka qenë harxhimi i vajit i lënë pa u riparuar.
SI DALLOHET
KUR TYMOSET DHE KU SHKON VAJI
Së pari: sa është “normale”?
Çdo motor benzinë harxhon pak vaj — një film i hollë vaji lubrifikon unazat dhe valvulat, dhe një pjesë e tij digjet. Prodhuesit e pranojnë këtë dhe japin kufij.
Por ata kufij janë të gjerë. Disa prodhues kanë deklaruar si “brenda normës” edhe gjysmë litri në 1.000 km — shifër që shumë pronarë me të drejtë e kanë kundërshtuar, sepse do të thotë një litër mes dy mbushjeve me karburant. Nëse ju thonë “është normale” pa e matur, kërkoni të matet.
Matja bëhet thjesht: vaj i mbushur deri në shenjë, kilometrazha e shënuar, dhe kontroll pas 1.000 km në kushte të njëjta vozitjeje.
Ngjyra dhe momenti i tymit e tregojnë shkakun
| Kur shfaqet tymi i kaltërt | Shkaku më i mundshëm |
|---|---|
| Vetëm në ndezje të ftohtë, pastaj zhduket | Guarniturat e valvulave — vaji pikon gjatë natës |
| Kur lëshoni gazin pas rrotullimeve të larta | Guarniturat e valvulave ose udhëzuesit e konsumuar |
| Nën ngarkesë, kur jepni gaz fort | Unazat e pistonit |
| Vazhdimisht, me vaj në gypat e ajrit | Ventilimi i karterit (PCV) ose turbina |
| Pa tym fare, por vaji bie | Rrjedhje e jashtme — guarnitura, semering, ftohësi i vajit |
Ventilimi i karterit — pjesa e lirë që kontrollohet e fundit
Ky është shkaku që duhet përjashtuar i pari, sepse është më i liri dhe një nga më të shpeshtit.
Sistemi i ventilimit të karterit (PCV) i kthen avujt nga blloku i motorit në kolektor që të digjen. Kur valvula ose membrana e tij prishet, thith vaj bashkë me avujt. Vaji shkon direkt në cilindra dhe digjet — dhe matësi bie pa asnjë pikë nën veturë.
Shenja që e tregon: vaj në gypin mes turbinës dhe interkulerit, ose në kolektor. Nëse hapni gypin dhe brenda ka vaj, mos filloni me unaza.
Te disa motorë BMW dhe VAG kjo membranë është pjesë e njohur konsumi. Ndërrimi kushton pak; revizionimi i motorit kushton shumëfish.
Guarniturat e valvulave
Gomat e vogla që ndalojnë vajin të rrjedhë përgjatë kërcellit të valvulës fortësohen me moshë dhe e humbin elasticitetin. Gjatë natës vaji pikon në cilindër, dhe në mëngjes digjet me një re tymi të kaltërt që zhduket pas disa sekondash.
Shenja e dytë: tym kur lëshoni gazin nga rrotullime të larta — vakumi e thith vajin përtej guarniturës.
Puna nuk kërkon hapje të plotë të motorit te shumica e tipave, dhe është dukshëm më e lirë se unazat.
Unazat e pistonit — shkaku i shtrenjtë
Unaza e tretë, ajo që e heq vajin nga muri i cilindrit, ka vrima të vogla shkarkimi. Me kohë ato mbushen me blozë të fortë dhe unaza “ngec” — nuk e heq më vajin, dhe ai digjet.
Kjo nuk është gjithmonë konsumim mekanik. Te disa motorë benzinë me injektim direkt, dizajni i unazave dhe vozitja kryesisht urbane e kanë bërë këtë problem shumë të përhapur — aq sa disa prodhues kanë pasur programe të veçanta riparimi për breza të caktuar motorësh.
Testi që e konfirmon: matja e kompresionit dhe testi i rrjedhjes (leak-down). Nëse ajri del nga gypi i vajit, unazat janë. Nëse del nga kolektori i ajrit ose i shkarkimit, janë valvulat. Kjo matje ndan një riparim të vogël nga një i madh, dhe duhet bërë para se të jepet çmimi.
Turbina
Te benzinat me turbo, guarniturat e boshtit e lëshojnë vajin në ajrin e ngjeshur. Shenja: vaj në interkuler dhe në gypa, tym i kaltërt sidomos kur jepni gaz pas ngadalësimit.
Kujdes me radhën: turbina shpesh prishet nga vaj i ndotur ose nga ndërrime të rralla. Nëse ndërrohet turbina pa u pastruar sistemi, e reja shkon pas saj.
Vaji i gabuar
Vaji shumë i hollë për atë motor harxhohet më shpejt dhe e ul presionin kur motori është i nxehtë. Kjo është e zakonshme te veturat e importuara, ku servisi i fundit është bërë me atë që ka pasur mekaniku në raft.
Specifikimi i kërkuar nga prodhuesi nuk është marketing — është pjesë e dizajnit të motorit.
- Matje reale e harxhimit për 1.000 km, jo vlerësim
- Kontroll i ventilimit të karterit (PCV)
- Vaj në gypat e ajrit dhe në interkuler
- Matje e kompresionit në të gjithë cilindrat
- Test i rrjedhjes (leak-down) për ta ndarë unazën nga valvula
- Kontroll për rrjedhje të jashtme para se të dyshohet djegia
- Verifikim i specifikimit të vajit që është përdorur
Radha që kursen para
- Së pari: a po rrjedh apo po digjet? Rrjedhja e jashtme shihet; djegia jo.
- Së dyti: ventilimi i karterit — i lirë, i shpeshtë, kontrollohet shpejt.
- Së treti: guarniturat e valvulave nëse tymi është në ndezje të ftohtë.
- Së katërti: kompresioni dhe leak-down para se të flitet për unaza.
Shumica e ofertave për “revizionim motori” jepen pa këto dy matje të fundit. Ato janë pikërisht matjet që e vendosin nëse revizionimi nevojitet fare.
Çka nuk e zgjidh
Vaji më i trashë e maskon problemin për një kohë, por e ul lubrifikimin te pjesët që e kërkojnë të hollë. Nuk është zgjidhje.
Aditivët “që i mbyllin unazat” nuk e heqin blozën nga vrimat e unazës. Në rastin më të mirë nuk bëjnë asgjë.
Injorimi është më i shtrenjti: vaji i djegur e mbush katalizatorin, dhe atëherë paguani dy riparime.
PYETJE TË SHPESHTA
Sa vaj është normale me harxhu?
Pak mes servisave te një motor me kilometra është normale. Mbi një litër në 1.000 km duhet hetuar. Matja bëhet në kushte të njëjta vozitjeje, jo me hamendje.
Pse harxhon vaj e nuk qet tym?
Sepse mund të jetë rrjedhje e jashtme, jo djegie. Ose djegia është e ngadaltë dhe katalizatori e fsheh tymin — deri sa ai të mbushet.
A duhet revizionim i motorit?
Jo pa matje të kompresionit dhe leak-down. Shumë vetura që vijnë me këtë diagnozë dalin me ventilim karteri ose guarnitura valvulash.
A e prish katalizatorin harxhimi i vajit?
Po, me kohë. Kjo është arsyeja pse nuk duhet lënë gjatë — një problem bëhet dy.
A E KE KËTË PROBLEM?
Nëse po shtoni vaj mes servisave, e para që duhet bërë është matja, jo hamendja. Sillni veturën në Sonic Garage, Ferizaj — e matim kompresionin dhe rrjedhjen dhe ju themi nëse është pjesë e vogël apo punë e madhe.
Telefon: 045 934 924 · Beteja Ilire, Muhoc, Ferizaj · E hënë–E shtunë, 08:00–20:00
Lexo edhe: Vetura po qet tym · Riparim motori · Ndërrimi i vajit
